Een warmtepomp benut energie uit de omgeving, zoals buitenlucht, binnenlucht, ventilatielucht, bodem of grondwater. Met behulp van elektriciteit zet hij die energie om in bruikbare warmte voor je woning en je tapwater.
In dit artikel lees je hoe een warmtepomp technisch werkt en welke soorten systemen er zijn. Ook lees je wat dit betekent voor je comfort en je energieverbruik.
Het technische principe achter de werking van een warmtepomp
Een warmtepomp verplaatst warmte uit een natuurlijke bron en brengt die op een hogere temperatuur. Daarvoor gebruikt hij een beperkte hoeveelheid elektriciteit. Een moderne warmtepomp levert daardoor doorgaans drie tot vijf keer meer warmte dan de hoeveelheid stroom die hij verbruikt.
Het proces draait om vier stappen: verdampen, comprimeren, condenseren en expanderen.
- Verdampen: in de verdamper neemt een koudemiddel warmte op uit de bron. Bekende koudemiddelen zijn het natuurlijke R290 (propaan) en R32. Het koudemiddel verdampt daarbij al bij lage temperatuur.
- Comprimeren: de compressor brengt het gasvormige koudemiddel onder hogere druk, waardoor de temperatuur stijgt.
- Condenseren: in de condensor geeft het koudemiddel zijn warmte af aan het cv-water of aan het water in een voorraadvat. Het koudemiddel wordt daarbij weer vloeibaar.
- Expanderen: via een expansieventiel dalen de druk en de temperatuur van het koudemiddel. Daarna begint de cyclus opnieuw.
Dit principe lijkt op dat van een koelkast, maar dan omgekeerd. Een koelkast voert warmte uit de binnenruimte af naar buiten. Een warmtepomp haalt juist warmte uit een bron en brengt die naar je verwarming en tapwater.
Typen warmtepompen: van hybride tot full electric zonder buitenunit
- Hybride warmtepompen: deze werken samen met de cv-ketel. Bij milde kou doet de warmtepomp het werk, bij strengere kou springt de ketel bij. Je blijft hierbij gas gebruiken, dus volledig gasloos wonen is er niet bij. Meer hierover lees je in het verschil tussen een warmtepomp en een hybride warmtepomp.
- Lucht-water warmtepompen: deze halen warmte uit de buitenlucht en geven die af aan je verwarming en eventueel je tapwater. Ze werken meestal met een buitenunit. Die kan behoorlijk groot zijn en geluid maken.
- Bodem-water warmtepompen: deze gebruiken energie uit de bodem via leidingen in de grond. Ze zijn efficiënt en stil, maar vragen boringen of ruimte en zijn doorgaans duurder in aanschaf.
- Full electric warmtepompen: deze volledig elektrische systemen verzorgen zowel de verwarming als het tapwater, waardoor je woning gasloos kan worden. Ze werken doorgaans met een buitenunit. Dat kan een nadeel zijn vanwege geluid, ruimtegebruik of de uitstraling van de gevel. De investering ligt meestal hoger dan bij een hybride systeem.
- Full electric warmtepomp zonder buitenunit: er bestaan ook volledig elektrische warmtepompen waarbij alle techniek binnen staat, zoals de EGO. Je leest hieronder hoe dat werkt.
Wil je weten hoe deze systemen zich tot elkaar verhouden qua techniek, investering en comfort? In het overzicht van warmtepompen zie je de verschillen per type, met tips voor je keuze.
Full electric warmtepomp zonder buitenunit: hoe werkt dat?
Bij een warmtepomp zonder buitenunit staan de compressor, het koudemiddelcircuit en de warmtewisselaars in één behuizing in huis. De lucht waaruit warmte wordt gehaald, wordt via kanalen aangevoerd en weer afgevoerd. Neem de EGO als voorbeeld:
- De EGO staat binnen, meestal op de plek van de cv-ketel. Ernaast staat een buffervat van 265 liter, liggend of staand.
- Voor de lucht van de EGO maken we twee nieuwe doorvoeren in het dak (Ø 200 of Ø 250 mm), één voor de aanvoer en één voor de afvoer; waar mogelijk gebruikt de EGO ook lucht uit de woning. Er komt geen kast aan de gevel of in de tuin.
- Het systeem verzorgt zowel de verwarming als het warm tapwater. Het werkt met radiatoren, vloerverwarming of een combinatie daarvan.
- Er is geen buitenunit, dus ook geen vergunning of geluidsregels voor een buitenunit.
- De EGO is gemaakt voor woningen tot ongeveer 160 m². Of hij in jouw woning past, blijkt bij de schouw.
Meer over de werking, de installatie en de specificaties lees je op zo werkt het. In full electric warmtepomp zonder buitenunit vind je een uitgebreidere uitleg.
Rendement: wat betekent de COP?
Het rendement van een warmtepomp wordt uitgedrukt in de COP (Coefficient of Performance). De COP geeft aan hoeveel warmte de warmtepomp levert ten opzichte van het stroomverbruik. Een COP van 4 betekent dat de warmtepomp per kWh elektriciteit 4 kWh aan warmte afgeeft aan je woning of tapwater. Hoe hoger de COP, hoe zuiniger het systeem werkt.
Moderne warmtepompen halen doorgaans een COP van 3 tot 5. De werkelijke waarde hangt onder meer af van de temperatuur van de bron en de gevraagde aanvoertemperatuur. Hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe hoger de COP. Daarom werkt een warmtepomp het best in een goed geïsoleerde woning, waar een lage aanvoertemperatuur volstaat.
In het artikel Wat kost een warmtepomp? vind je meer over kosten, subsidie en verbruik per situatie.
Hoe werkt een warmtepomp bij tapwater en koeling?
Veel warmtepompen leveren naast verwarming ook warm tapwater, via een geïntegreerd of los voorraadvat. De warmtepomp warmt dit water doorgaans op tot circa 55 à 60 graden. Zo kun je zonder gas douchen, afwassen en in bad. Meer hierover lees je in hoe warm wordt het water van een warmtepomp.
Bij een full electric warmtepomp is geen cv-ketel meer nodig voor warm tapwater. Het voorraadvat moet dan wel passen bij het aantal bewoners en de momenten waarop je warm water gebruikt. Bij een hybride installatie blijft meestal wel een cv-ketel aanwezig voor het tapwater. De warmtepomp is dan vooral actief voor de centrale verwarming.
Sommige warmtepompen kunnen in de zomer ook koelen. Het proces wordt dan omgedraaid, zodat warmte uit huis wordt afgevoerd, bijvoorbeeld via vloerverwarming of geschikte radiatoren. Of dat bij jouw systeem kan, hangt af van het type warmtepomp en het afgiftesysteem. Lees meer in kan een warmtepomp ook koelen in de zomer?
Praktische aandachtspunten
- Isolatie: hoe beter je woning geïsoleerd is, hoe hoger het rendement en het comfort.
- Geluid: let op de decibelwaarden, zeker bij buitenunits in dichtbebouwde wijken. Een warmtepomp zonder buitenunit maakt buiten geen geluid.
- Plaatsing: controleer de plaatsingsmogelijkheden. Bij een buitenunit gaat het om afstand tot de buren, geluidsnormen en soms een vergunning. Bij een systeem zonder buitenunit draait het vooral om de ruimte binnen en de luchtkanalen.
- Subsidie: voor een warmtepomp kun je in veel gevallen ISDE-subsidie aanvragen. Voor de actuele situatie bij EGO zie je prijs en subsidie.
- Onderhoud: een periodieke controle houdt het rendement op peil en verlengt de levensduur.
Welke warmtepomp past bij je woning?
De keuze voor een warmtepomp is een afweging tussen techniek, comfort, kosten, subsidie en het type woning. Voor woningen waar een buitenunit lastig is, zoals appartementen en rijwoningen, biedt een full electric warmtepomp zonder buitenunit een extra mogelijkheid. In het artikel warmtepomp vergelijken zet je de opties op een rij.